REJENERE
LİFLER
1) Rejenere Selülozik
Lifler : Lif üretiminde saf selülozun kullanıldığı için lifler bu
sınıfta yer alır. Bu tür liflerin elde edilmesi için doğadan selülozun saf
halde izole edilmesi gerekir. Saf selüloz bu amaçla kullanıldığı gibi ,
ikinci rejenere lif sınıfı olan selüloz esterlerinin de ham maddesidir.
Ayrıca iyi kağıt yapımında da kullanılır.Saf selüloz şeklinde viskoz ipeği
, bakır ipeği , modal veya tencel ( lyocell ) elde edilir.
Rejenere selülozik liflerle
selüloz esterlerine , ipeğe benzediklerinden ötürü , yapay ipek , suni ipek
gibi isimler verilir. Ayrıca Amerikan literatüründe rayon terimi de
kullanılmaktadır.
Bakır
İpeği : Kimyasal yapı bakımından % 100 saf selülozdan ibarettir. Bu
nedenle doğal selülozik elyafın gösterdiği tüm özellikleri gösterir. Ancak
üzerine uygulanan kimyasal işlemler sonucu , polimerleşme derecesi
düştüğünden ( polimer molekülündeki monomer sayısı ) doğal lifler kadar
dayanıklı değildir. Yapısındaki amorf bölge oranı fazladır . Islandığında
dayanıklılığı azalır. Amorf bölgelerinin fazlalığından dolayı doğal
selülozik liflere nazaran daha koyu tonlarda boyanır. Üretimi çok masraflı
olduğundan dünyada çok az üretilir. Çok ince kumaş , kurdele ve dantel
üretimi için kullanılır.
Viskoz İpeği : Bu lif
Cross ve Bevan tarafından selülozun genel özelliklerini kapsayan bir
araştırma sırasında 1892 de keşfedildi.
Genel özelliklerini
pamukla karşılaştırdığımızda mukavemeti daha düşük , kimyasal reaktiflere
karşı da direnci daha azdır. Islandığında dayanıklılığı azalır. Benzeri
pamuklu kumaşlardan daha fazla boyca ve ence kısalma görülür. Filament
halinde elde edildiğinde ipeğe çok benzer. Çok parlaktır. Parlaklığı nedeniyle
dayanıklılık gerektirmeyen yerlerde ipek yerine kullanılır.
Modifiye
Selülozik Lifler : Selülozdan yapılan rejenere lifler gerek ham
maddesinin bol miktarda olması , gerekse ucuz elde edilmesi nedeniyle fazla
miktarda üretilir. Ancak dayanırlıklarının az olması kullanım alanlarını
sınırlar. Bu nedenle rejenere selülozik liflerin dayanıklılığını artırmak
amacıyla çeşitli araştırmalar yapılmış ve bazı özel amaçlar için çeşitli
lifler üretilmiştir. Farklı işlemler uygulanarak elde edilen rejenere selülozik
liflere modifiye selülozik lifleri adı verilir.
Yüksek
mukavemetli viskoz rayonları : Bu liflerin ipliklerinden dokunmuş
kumaşların sürtünme direnci , dayanıklılığı kopma mukavemeti ve esnekliği
normal viskoz liflerinden daha fazladır.
Tenasco , Durafil ce
Cardura ticari adları ile bilinirler.
Modal : Viskoz
ipeği üretiminde , koagülasyon ve germe çekme adımlarında değişiklikler
yapılarak , ıslandığında uzama özelliği daha az , kuru ve yaş dayanıklılığı
daha iyi lifler elde edilmiştir. Bu lifler Modal ticari adı ile bilinir ve
viskoz rayonundan daha pahalıdır. Viskozdan daha az nem çeker , bu nedenle
boyut değişimi daha azdır. Modal lifleri günümüzde poliester ve pamuk ile
karıştırılarak , örme kumaşlarda iç ve dış giysilerde geniş ölçüde kullanılmaktadır.
Tencel ( Lyocell )
Poliester ile harmanlanar kullanılabilir . Gömlek bluz , denim kumaşları ,
dikiş iplikleriyle non-woven kumaş yapımında kullanılmaktadır. Defalarca
yıkamaya dayanıklı , dökümlü , yumuşak ve parlak kumaşlardır. ( bu lif
ile daha detaylı bilgi için sitemiz araştırmalar bölümündeki “tencel”
isimli makaleden yararlanabilirsiniz. )
2)
Rejenere Selüloz Esterleri : İki çeşittir.
A) Asetat
İpeği : Filament halinde elde edilir bu yüzden ipek yumuşaklığında ve
parlaklığındadır. Yumuşama noktası düşük olduğundan ılık ütü tavsiye
edilir. Asetat ipeği doğal ipeğin yerine genellikle dayanıklılık istemeyen
yerlerde kullanılır. Asit ipeği yandığında sirke kokusu duyulur.
B) Triasetat İpeği ( ARNEL
) . Termoplastiktir ve kuru temizleme yapılamaz. Asetat ipeğinden
daha yüksek sıcaklıklara dyanıklıdır. Arnel , triafil veya tricel adları
ile satılır.
3) Rejenere Protein
Lifleri : Doğada bulunan protein kaynaklarından proteinin izole edilmesi
ile oluşturulan liflere verilen isimdir. Doğal proteinler bitki ve
hayvandan elde edilmek üzere iki kaynaktan elde edilir.
A) Zein Lifleri ( VICARA
) Yün gibi hafif sarımsı renkli olup kesikli lif halinde yünle
karıştırılarak kullanılır. Yünden daha dayanıklıdır ve yün gibi keçeleşme
özelliği yoktur. Fazla nem çeker.
Yumuşak bire materyal
olduğundan yün , pamuk , viskon ve nylonla karıştırılarak kadın ve erkek
kumaşları , triko ve jarse kumaşlarla bebek giysileri yapılır..
B) Soya fasulyesi
Lifleri : Silkool ticari adı ile anılan soya fasulyesi elyafı , doğal
olarak kıvrımlı bir yapıya sahiptir. Yumuşak ve parlak filamentlerdir.
C) Yer fıstığı Lifleri (
ARDİL ) Yapı bakımından olduğu gibi görünüş bakımından da yüne
benzerler. Bu nedenle yünle karıştırılarak kullanılır.
D) Kazein
Lifleri : Lanital ve Merinova ticari adları ile İtalya da piyasaya
verilen kazein lifleri yüne çok benzemesine rağmen daha az dayanıklıdır.
Yünden daha az parlak ve yumuşaktır. Genelde kesikli lif halinde yünle
karıştırılarak kullanılırlar.
4) Alginat Lifleri : Günümüzde
iplik veya dokunmuş kumaş şeklinde cerrahi amaçlarda kullanılmaktadır.
Alginat , yara üzerinde koruyucu bir film oluşturarak kanamayı
durdurmaktadır.. İkinci dünya savaşında da IR ışınlarını geçirmediğinden
askeri amaçla kamuflaj malzemesi olarak kullanılmıştır.
5) Kauçuk Lifleri : Kauçuk
lifleri doğrudan tekstilde kullanılamaz. En önemli özelliği esnekliğidir.
Bu özelliğinden yaralanabilmek için , pamuk , ipek , nylon gibi liflerle
kaplanarak , lastik çoraplar , bazı sağlık malzemeleri , korseler ,
kemerler ve spor malzemeleri gibi tekstil ürünlerinde kullanılırdı. Yeni
sentetik elastomer liflerin piyasa çıkmasıyla kauçuk lifleri önemini
yitirmiştir.