REJENERE LİFLER

                

 

   1) Rejenere Selülozik Lifler : Lif üretiminde saf selülozun kullanıldığı için lifler bu sınıfta yer alır. Bu tür liflerin elde edilmesi için doğadan selülozun saf halde izole edilmesi gerekir. Saf selüloz bu amaçla kullanıldığı gibi , ikinci rejenere lif sınıfı olan selüloz esterlerinin de ham maddesidir. Ayrıca iyi kağıt yapımında da kullanılır.Saf selüloz şeklinde viskoz ipeği , bakır ipeği , modal veya tencel ( lyocell ) elde edilir.

     Rejenere selülozik liflerle selüloz esterlerine , ipeğe benzediklerinden ötürü , yapay ipek , suni ipek gibi isimler verilir. Ayrıca Amerikan literatüründe rayon terimi de kullanılmaktadır.

 

   Bakır İpeği : Kimyasal yapı bakımından % 100 saf selülozdan ibarettir. Bu nedenle doğal selülozik elyafın gösterdiği tüm özellikleri gösterir. Ancak üzerine uygulanan kimyasal işlemler sonucu , polimerleşme derecesi düştüğünden ( polimer molekülündeki monomer sayısı ) doğal lifler kadar dayanıklı değildir. Yapısındaki amorf bölge oranı fazladır . Islandığında dayanıklılığı azalır. Amorf bölgelerinin fazlalığından dolayı doğal selülozik liflere nazaran daha koyu tonlarda boyanır. Üretimi çok masraflı olduğundan dünyada çok az üretilir. Çok ince kumaş , kurdele ve dantel üretimi için kullanılır.

 

  Viskoz İpeği : Bu lif Cross ve Bevan tarafından selülozun genel özelliklerini kapsayan bir araştırma sırasında 1892 de keşfedildi.

   Genel özelliklerini pamukla karşılaştırdığımızda mukavemeti daha düşük , kimyasal reaktiflere karşı da direnci daha azdır. Islandığında dayanıklılığı azalır. Benzeri pamuklu kumaşlardan daha fazla boyca ve ence kısalma görülür. Filament halinde elde edildiğinde ipeğe çok benzer. Çok parlaktır. Parlaklığı nedeniyle dayanıklılık gerektirmeyen yerlerde ipek yerine kullanılır.

 

   Modifiye Selülozik Lifler : Selülozdan yapılan rejenere lifler gerek ham maddesinin bol miktarda olması , gerekse ucuz elde edilmesi nedeniyle fazla miktarda üretilir. Ancak dayanırlıklarının az olması kullanım alanlarını sınırlar. Bu nedenle rejenere selülozik liflerin dayanıklılığını artırmak amacıyla çeşitli araştırmalar yapılmış ve bazı özel amaçlar için çeşitli lifler üretilmiştir. Farklı işlemler uygulanarak elde edilen rejenere selülozik liflere modifiye selülozik lifleri adı verilir.

 

   Yüksek mukavemetli viskoz rayonları : Bu liflerin ipliklerinden dokunmuş kumaşların sürtünme direnci , dayanıklılığı kopma mukavemeti ve esnekliği normal viskoz liflerinden daha fazladır.

   Tenasco , Durafil ce Cardura ticari adları ile bilinirler.

 

     Modal : Viskoz ipeği üretiminde , koagülasyon ve germe çekme adımlarında değişiklikler yapılarak , ıslandığında uzama özelliği daha az , kuru ve yaş dayanıklılığı daha iyi lifler elde edilmiştir. Bu lifler Modal ticari adı ile bilinir ve viskoz rayonundan daha pahalıdır. Viskozdan daha az nem çeker , bu nedenle boyut değişimi daha azdır. Modal lifleri  günümüzde poliester ve pamuk ile karıştırılarak , örme kumaşlarda iç ve dış giysilerde geniş ölçüde kullanılmaktadır.

 

     Tencel ( Lyocell ) Poliester ile harmanlanar kullanılabilir . Gömlek bluz , denim kumaşları , dikiş iplikleriyle non-woven kumaş yapımında kullanılmaktadır. Defalarca yıkamaya dayanıklı , dökümlü , yumuşak ve parlak kumaşlardır. ( bu lif ile daha detaylı bilgi için sitemiz araştırmalar bölümündeki “tencel” isimli makaleden yararlanabilirsiniz. )

 

     2) Rejenere Selüloz Esterleri : İki çeşittir.

  

   A) Asetat İpeği : Filament halinde elde edilir bu yüzden ipek yumuşaklığında ve parlaklığındadır. Yumuşama noktası düşük olduğundan ılık ütü tavsiye edilir. Asetat ipeği doğal ipeğin yerine genellikle dayanıklılık istemeyen yerlerde kullanılır. Asit ipeği yandığında sirke kokusu duyulur.

 

     B) Triasetat İpeği ( ARNEL ) . Termoplastiktir ve kuru temizleme yapılamaz. Asetat ipeğinden daha yüksek sıcaklıklara dyanıklıdır. Arnel , triafil veya tricel adları ile satılır.

 

   3) Rejenere Protein Lifleri : Doğada bulunan protein kaynaklarından proteinin izole edilmesi ile oluşturulan liflere verilen isimdir. Doğal proteinler bitki ve hayvandan elde edilmek üzere iki kaynaktan elde edilir.

 

   A) Zein Lifleri ( VICARA ) Yün gibi hafif sarımsı renkli olup kesikli lif halinde yünle karıştırılarak kullanılır. Yünden daha dayanıklıdır ve yün gibi keçeleşme özelliği yoktur. Fazla nem çeker.

   Yumuşak bire materyal olduğundan yün , pamuk , viskon ve nylonla karıştırılarak kadın ve erkek kumaşları , triko ve jarse kumaşlarla bebek giysileri yapılır..

 

   B) Soya fasulyesi Lifleri : Silkool ticari adı ile anılan soya fasulyesi elyafı , doğal olarak kıvrımlı bir yapıya sahiptir. Yumuşak ve parlak filamentlerdir.

 

   C) Yer fıstığı Lifleri ( ARDİL ) Yapı bakımından olduğu gibi görünüş bakımından da yüne benzerler. Bu nedenle yünle karıştırılarak kullanılır.

 

   D) Kazein Lifleri : Lanital ve Merinova ticari adları ile İtalya da piyasaya verilen kazein lifleri yüne çok benzemesine rağmen daha az dayanıklıdır. Yünden daha az parlak ve yumuşaktır. Genelde kesikli lif halinde yünle karıştırılarak kullanılırlar.

 

4) Alginat Lifleri : Günümüzde iplik veya dokunmuş kumaş şeklinde cerrahi amaçlarda kullanılmaktadır. Alginat , yara üzerinde koruyucu bir film oluşturarak kanamayı durdurmaktadır.. İkinci dünya savaşında da IR ışınlarını geçirmediğinden askeri amaçla kamuflaj malzemesi olarak kullanılmıştır.

 

5) Kauçuk Lifleri : Kauçuk lifleri doğrudan tekstilde kullanılamaz. En önemli özelliği esnekliğidir. Bu özelliğinden yaralanabilmek için , pamuk , ipek , nylon gibi liflerle kaplanarak , lastik çoraplar , bazı sağlık malzemeleri , korseler , kemerler ve spor malzemeleri gibi tekstil ürünlerinde kullanılırdı. Yeni sentetik elastomer liflerin piyasa çıkmasıyla kauçuk lifleri önemini yitirmiştir.